SON DAKİKA

500 yıl önce: Protestanlığın başlangıcı ve önyargıların zemini

Bu haber 02 Juni 2017 - 22:30 'de eklendi ve 232 views kez görüntülendi.
cityhotel

31 Ekim 2017, Martin Luther’in o meşhur 95 tezlerini açıklamasının 500’üncü yıldönümü olması dolayısıyla Almanya’da bu yıl boyunca birçok etkinlik yapılıyor. Bu yıldönümden etkilenerek kendisi hakkında daha geniş bilgi edinmek için son haftalarda birkaç kitap okudum ve edindiğim izlenimi sizinle özet olarak paylaşmak istiyorum. Ҫünkü yaşadığımız ülkeyi bu denli etkileyen kişinin kim olduğunu, düşüncelerinin ne olduğunu ve hangi fikirleri savunduğunu bilmemiz gerekir.
1483’te Eisleben şehrinde dünyaya gelen, 1546’da yine doğduğu şehirde vefat eden Martin Luther (asıl soyadı Luder imiş) Protestanlığın fikir babası ve kurucusu olarak kabul edilir. Yani Hıristiyanlığın Katolizm’den sonra ikinci büyük mezhebini kurmuş. Günümüz itibari ile bu mezhep özellikle batı ve kuzey Avrupa ile kuzey Amerika’da yaygındır.
Luther, 21 yaşındayken Aziz Augustin tarikatına bağlı bir manastıra girip ilahiyat eğitimine başladı ve aynı yıl rahip oldu. Ertesi sene Wittenberg Üniversitesi’nde doktorasını tamamlayarak ders vermeye başladı. Luther manastırdaki günlerinden beri o zamanki kiliseyi, uygulamaları, papayı ve daha birçok yanlışı sorguluyor idi. Sonuç olarak hem kendi hayatını değiştirecek hem de Hıristiyanlık içerisinde yüzyıllar boyunca sürecek ihtilaflara yol açacak bir eleştiri yazdı. “Endüljansin Kuvvetine Dair Tezler” başlıklı, 95 maddeden oluşan bu metni 31 Ekim 1517 günü piskoposlara gönderdi ve aynı zamanda birer mektupla endüljans (not: para karşılığı alınan af belgesi) konusundaki vaazlerin teolojik açıdan sağlam bir zemine oturtulmasını istedi. Martin Luther’in bu tezleri üniversitenin bülten panosu sayılabilecek bir yer olan Wittenberg Saray Kilisesi’nin kapısına astığı yolundaki, ancak yıllar sonra yayılan rivayet kanıtlanmış değildir. Sonuçta bu tezler Almanya’da ve komşu ülkelerde Luther’in kendisinin de öngörmüş olmadığı bir hızla yayılınca sadece endüljans satışlarında bir düşüş yaşanmakla kalmadı, bu olay bütün reform hareketinin başlangıcı oldu.
Bu yıl ki anmalar ve etkinlikler sürecinde bilhassa yukarıdaki endüljans karşıtı tezler konu ediliyor. O tezler kilisenin köhnemiş durumunu, papazların uygulamak zorunda oldukları halde uygulamadıkları bekârlık şartını ve papaların ve kilise önderlerinin din ile hiçbir ilgisi olmayan para, güç ve şehvet odaklı hayatlarını haklı olarak en ağır ifadeler ile tenkit ediyor ve bu yanlışlardan vazgeçilmesini istiyordu. Bunu yaparken de insan, İncil ve Hz. İsa merkezli bir söylem kullanıyordu.
Yaptığım araştırmalar sonucu Luther’in hiç de fazla işlenmek istenilmediği bir yönünün olduğunu da öğrendim. O da Musevi ve Müslümanlara karşı beslediği kin ve nefreti. Bilhassa Musevilere karşı düşmanca birçok yazı yazmış ve açıklamalarda bulunmuş birisinin halen hiç sorgulanmadan Hıristiyan dininde en büyük reformculardan birisi olarak anılması ve öyle takdir edilmesi çok manidar. Açıkçası Luther’in Yahudiler hakkında kullandığı kelimeleri burada yazmak istemiyorum (okumak isteyen için bir tavsiye “Von den Juden und ihren Lügen”) ancak bazı araştırmacılar bir adım daha ileri giderek, Luther olmasaydı Nazi döneminin fikri altyapısı olmazdı diyorlar. Bunun ne kadar yerinde olduğunu halen yeterince araştırılmadı kanaatimce ama etkisi olduğu kesin. Luther, aynı zamanda Müslümanlara karşı da çok olumsuz bakan birisi olarak tarihe geçti. Ancak Luther’in Müslümanlara karşı daha çok korku ile dolu bir bakış açısı varken, Yahudilere dini yönden nefret besliyordu. Ne var ki iki din hakkında ne kadar bilgisiz ve önyargılı olduğunu görebiliyoruz; bu da o zamanki toplumun genel bir durumu idi desek, yanlış olmaz herhalde.
Durum böyle olunca günümüzdeki bazı tartışmaların zemininin nereye dayandığını daha iyi anlıyoruz ve bu önyargıları yok etmek için yıllar değil ama yüzyıllar gerekeceğini tahmin ediyoruz, değil mi?

Yaşar Mert

HABER HAKKINDA GÖRÜŞ BELİRT

Yorum Yok

Bu yazı yorumlara kapatılmıştır.

facebook
error: Content is protected !!
Kilim Gazetesi

Kostenfrei
Ansehen